به نام خداوند بخشنده و مهربان
چکیده :
اولین فراخوان کنفرانس IT در آموزش و پرورش
محور مدلها و استانداردها
موضوع: بررسی تطبیقی تجربیات کشورها در زمینه
توسعه فناوری اطلاعات در آموزش و پرورش
هوالطیف
چکیده مقاله
بررسی تطبیقی تجربیات کشورها در زمینه توسعه فناوری اطلاعات در آموزش و پرورش
علم و فناوری هر دو سازنده تمدن بشر است و توسعه هر کدام بدون دیگری ممکن نیست.»علم به معنی شناخت و معرفت نسبت به عالم هستی و یافتن قوانین حاکم بر طبیعت است« .در صورتی که منظور از فناوری کاربرد علوم و یافته های علمی در عمل با استفاده از رویه ها و مطالعات منظم و جهت دار برای ارضای خواسته های مادی است و غالباً با اختراعات و کاربرد وسایل و تجهیزات در ارتباط است.فناوری دانستن چگونگی انجام کار و فرآیند خلاقی است که در آن ابزار، منابع و نظام ها برای حل مسئله بکار گرفته می شوند، تا کنترل انسان را بر محیط طبیعی افزایش دهند و شرایط زندگی انسان را بهتر سازند. با توجه به این معنا فناوری به عنوان یک عنصر در آموزش و پرورش مورد توجه و دقت قرار گرفته است و ما دراین مقاله به بحث درباره دیدگاه های گوناگون و همچنین نحوه تلفیق فناوری در برنامه درسی کشورهای پیشرفته جهان نظیر آمریکا، ژاپن، کانادا، استرالیا، انگلستان و کشورهای در حال توسعه چون فیلیپین، چین، هند، زیمبابوه و .... می پردازیم.
بطور کلی روشهای زیر برای آموزش فناوری در این کشورها مطرح است :
1 تدریس فناوری به عنوان یک موضوع درسی مستقل در برنامه درسی دانش آموزان
2 تلفیق فناوری در سایر درس ها
3 آموزش به کمک فناوری
از آن جا که آموزش فناوری موضوعی بین رشته ای است، در اکثر کشورهای مورد مطالعه این درس در برنامه سایر دروس نظیر علوم ریاضی، اقتصاد خانواده، گرافیک و .... گنجانیده شده است و در تدریس آن از شگردهای گوناگون »بازدیدهای صنعتی فعالیت محور« ، بسته های آموزشی برای ساخت و طراحی، مطالعات موردی و پروژه های گوناگون فردی و گروهی استفاده می شود، و نیز موانع موجود در آموزش فناوری مورد بحث قرار گرفته است و به این سوالات پاسخ می دهد که اتخاذ چه راهبردی در آموزش فناوری جوان را قادر خواهد کرد تا در مراحل بعدی زندگی طراحی کند، اختراع کند، بسازد و همچنین با ابزارها و وسایل و محصولات فناوری بطور مؤثر کار کند. این مقاله حاصل مطالعه کتب و مجلات می باشد که تاریخچه ای از آموزش نطبیقی و بررسی و مقایسه آن در کشورها، در زمینه توسعه فناوری اطلاعات در آموزش و پرورش است که با بیان نمودارها و بررسی های لازمه به نگارش درآمده است.
كليد واژه ها: توسعه- فناوري اطلاعات- بازديدهاي صنعتي فعاليت محور- حل مساله تكنولوژي- تجربيات
به نام خداوندي كه عليم وداناست. ذالجلال والاكرام است.
(بچه هاي مادرهرزماني بايد موافق آن زمان تربيت بشوند)(صحيفه ي نود؛ جلد5ص106)
مقدمه
دانش آموزش و پرورش تطبيقي امروزه در اغلب كشورها، دانش گسترده است. كه به مقايسه و نقد و تحليل پديده هاي تربيتي چه در داخل يك نظام آموزشي و چه درميان چند نظام آموزشي در كشورهاي مختلف جهان مي پردازد. آموزش و پرورش تطبيقي نام جديدي است براي دانش نويني كه امروزه در رديف معارف مستقل بشري درآمده، اما همچون ديگر شعب علوم سابقه اي بس ديرينه و كهن دارد. آموزش و پرورش تطبيقي به عنوان دانشي متمايز و مشخص كه وجود علمي به خود گرفت، از اوايل19پاي به عرصه ظهور نهاد و تاريخ به وجود آمدن آن رامي توان با نشر كتاب تدبير و ديدگاههاي مقدماتي در باب آموزش و پرورش تطبيقي از طرف محقق فرانسوي ))مارك آنتوني ژولين(( در سال 1817 مقارن دانست. او براي نخستين بار روش هاي سنجيده اي براي مقايسه مسائل آموزش و پرورش كشورهاي جهان ارائه داد و بدين سان مطالعات تطبيقي را هدفدار و قانون مند و نظام يافته كرد.
اهداف وكاربرد مطالعات وتحقيقات تطبيقي درزمينه ي آموزش وپرورش اصولا بررسي هاي تطبيقي درحوزه آموزش وپرورش جهت تحقق اهداف ذيل انجام مي شود.
1 -كشف حقايق مسائل تربيتي كشورخويش ازطريق تحليل وشناخت مسائل نظام هاي آموزشي كشورهاي ديگر.
2 ارزيابي مبتني برواقعيت نگري وپرهيز ازخود شيفتگي فرهنگي منبعث ازقوم گرايي، ايدئولوژي وتمايلات ناسيوناليستي افراطي
3 برنامه ريزي
4 برقراري وتوسعه روابط فرهنگي بين كشورهاي مختلف درجهت وحدت وايجاد صلح ودوستي وتفاهم بين انسانها.
5 معرفي نوآوري آموزشي
6 شناخت مسائل جهاني آموزش وپرورش
در روزگار ما، همه ي ملتها، با هر نظام سياسي و اجتماعي پيشرفته به مساله برنامه ريزي واصلاحات آموزشي، با توجه به آخرين روش هاي اجتماعي از اولويت خاصي برخوردار است. بررسي تاريخ تحول نظام هاي آموزشي جهان نشان مي دهد. كه به منظور تحقق اين امر، اغلب كشورهاي پيشرو وازاطلاعات وپژوهش هاي تطبيقي درزمينه ي آموزش وپرورش بهره گرفته اند وازآن به عنوان شرط لازم براي رفع نيازمندي هاي روبه رشد اقتصادي وفرهنگي وفني خويش تاكيد مي ورزند.
در پيشگفتار هفتمين گزارش سالانه وزارت آموزش و پرورش ايالت ماساچوست ))هوراس مان(( درزمينه ي ارزش و فوايدي كه مطالعه و مشاهده ي نظام هاي تعليم وتربيت كشورها به منظور اقتباس فرهنگي دارند، چنين بيان داشته است :
عاقلانه است كه مااز تجارب ديگران بهره گيريم ومنتظر نشويم همان تجربه راكه ديگران به قيمت زمان وسرمايه فروان به دست آورده اند، به علت عدم آگاهي دوباره مورد تجربه قرار دهيم. بلكه درس گرفتن ازاشتباهات وناكامي هايي كه ديگران درجريان تجارت خود داشته اند. امري است مفيد.
اگرچه درقرن حاضر فناوري هاي جديد بويژه فناوري مربوط به عرصه ي اطلاعات وارتباطات زمينه ي تحولات سريع وغيرقابل برگشت رادر جهان فراهم آورده است. اين تحولات نيزدنياي جديدي راشكل داده وبه ظهور رسانده كه ازقسمت هاي متعاملي تشكيل شده است . قسمت هايي كه جمع شدن آنهادر كنار يكديگر درشبكه جديد ارتباطات تعاملي نه ازسر اتفاق كه از روي اجبار ناشي از ضرورت تاريخي است. اين تجمع تمايل موجب ظهور و تجديد حيات زبان ها وفرهنگ هايي شده كه به گونه اي متنوع نظام پويايي جهاني راپي ريزي كرده است.
چالش هاي برآمده ازاين تحولات ازجمله دموكراسي، مشاركت مردمي، تمركز زدايي وكثرت گرايي، زمينه ي نگاهي نورابه آموزش وپرورش فراهم ساخته است. آموزش وپرورشي كه قراراست انسان رابراي آينده آماده كند. بنابراين همين وظيفه بايدتوانايي روبرو شدن باچالش هايي راكه تحولات كنوني رودرروي نسل حاضرقرار مي دهد، داشته باشد. طبيعت آموزش وپرورش آن رابه مشابه يك فرآيند كيفي برحسب آنچه بايد باشد شرح مي دهد، نه آنچه كه هست ازاين روماهيت آن زاينده، پويا، تغييرپذير ومنعطف است وناگزير روبه رشدو تعالي وتغيير. افزون برآم آموزش وپرورش به منزله ي پرورش دهنده نيروي انسان مورد نيازدر فرآيند تعالي فناورانه عصرحاضر، نقش بي بديل خودرا درجهان رادر جهان حفظ كرده است. حفظ وحراست نظام تعليم وتربيت ازاين نقش اساسي بادگرگوني هايي همراه بوده است. دگرگوني هايي كه بنابرتقاضاي زمان ونيازهاي برآمده ازعصر حاضرايجاد نشده است.
علم وفناوري
علم وفناوري هردو سازنده ي تمدن بشراست. وتوسعه ي هردو بدون ديگري ممكن نيست. ))علم به معني شناخت ومعرفت نسبت به عالم هستي ويافتن قوانين حاكم برطبيعت است.((
درصورتي كه منظور ازفناوري كاربرد علوم ويافته هاي علمي درعمل بااستفاده ازرويه هاو مطالعات منظم وجهت داربراي ارضاي خواسته هاي مادي است وغالبا بااختراعات وكاربرد وسايل وتجهيزات درارتباطات.
))فناوري، ((دانستن چگونگي انجام كار)) وفرايند اخلاقي است كه درآن ابراز، منابع و نظام ها براي حل مساله، بكار گرفته مي شوند.تا كنترل انسان رابر محيط طبيعي افزايش دهند و شرايط زندگي انسان رابهتر سازند). ((سمپوزيوم بين المللي درمورد ياددهي فناوري درآموزش عمومي، يونسكو، 1985،ص8)
بطوركلي آموزش دو هدف عمده دارد.
1 آماده كردن جوانان براي كسب دانش و مطالعات بيشتر
2 آماده كردن جوانان براي دنياي كارو زندگي
اولين هدف مربوط به آموزش علوم ودومين هدف مربوط به آموزش فناوري است. اين دوهدف لازم وملزوم يكديگرند وجداسازي علوم ازفناوري نه تنهادر كيفيت آموزش بلكه درتعيين موقعيت هاي مناسب براي رشدكودكان اثرات نامطلوبي دارد.
اهداف آموزش فناوري
آموزش فناوري نبايدبا آموزش فني وحرفه اي وباموضوعاتي نظير هنرهاي دستي، آشپزي، كارباچوب و.... اشتباه گرفته شود. درسمپوزيوم يعني اسمعي يونسكو براي تدريس فناوري درآموزش عمومي درسال1985 مواردزير تاكيد شده است.
4 آموزش فناوري بايد متناسب باشرايط محلي، دنياي كار، احتياجات فردي واجتماعي وزندگي روزمره، همچنين توسعه نگرش مثبت به كارهاو مهارت هاي دستي باشد.
5 آموزش فناوري درارتباط باسهم آن درفرايند آموزش به شكل يك كل مطرح شود.
6 درآموزش فناوري ارتباط نزديك علوم وفناوري بايدمورد تاكيد قرار گيرد.
7 رشد وتوسعه مهارت هاي مربوط به تصميم گيري، حل مساله وطراحي بايد قسمت اصلي آموزش فناوري باشد.
8 رشدو توسعه مهارت هاي ذهني ودستي درطراحي، دقت وارزشيابي محصول ياكار بايد درنظر گرفته شود.
9 درآموزش فناوري، روحيه كنجكاوي، جستجوگر وخلاقيت بايد تقويت شود.
10 روحيه همكاري وتعادل، مسئوليت اجتماعي ونگرش مثبت به فناوري درآموزش موردنظر قرارگيرد.
تاريخچه آموزش فناوري دركشورهاي گوناگون دنيا
تاقبل ازدهه ي1990 گزارش هاي گوناگون نشان مي دهد. كه اكثركشورها آموزش فناوري راتنهادر برنامه هاي فني وحرفه اي خودگنجانده اند. براي مثال، درفرانسه طبق قانون 1985 موضوعات فني وهنرهاي دستي دردبيرستان بادروس اطلاعاتي الكترونيك، مكانيك وفيلم برداري جايگزين شده است (يونسكو 1986، ص48)
درانگلستان آموزش فناوري دربرنامه هاي آموزش وپرورش فني وحرفه اي براي سنين 14تا18سال بابودجه 1440ميليون دلاردر سال1987 همراه بوده است. به گزارش يونسكو تاقبل ازدهه 1990 دربسياري ازكشورهاي اروپايي آموزش فناوري باآموزش فني وحرفه اي همراه بوده وجزئي ازآن به حساب مي آمده است. اكثركشورهاي درحال توسعه نيزبه پيروي ازكشورهاي پيشرفته دروس فناوري رابه صورت برنامه ريزي مستقل دربرنامه درسي دبيرستان فني وحرفه اي خود گذاشته اند.
ازدهه ي1990، باپيشرفت هاي سريع فناوري، كشورهاي پيشرفته سعي كردند. تابرنامه هاي آموزش فناوري رادر برنامه هاي دبيرستان عادي خودحتي قبل ازدبيرستان وارد نمايند. براي مثال كشورهايي نظيركانادا، آمريكاموضوع درسي تحت عنوان ((طراحي وفناوري)) مخصوص دانش آموزان وكلاس هاي هفتم وهشتم (دوره راهنمايي ايران) تدريس مي شود كه دراين درس دانش آموزياد مي گيرد. باسه نوع ماده: چوب وفلز، پلاستيك وسيله هايي نظير ساعت ديواري وجاكليدي و.... بسازد. كارگاه مدرسه بدين منظورتشكيل شده ست. ودرآن همه نوع وسايل وفناوري هاي مورد نيازرا براي ساخت وسايل ساده، ابزارساده چون اره دستي، آچار، پيچ گوشتي، انبردست و... . ماشين هايي نظيرماشين هاي تراش كاري، جوش كاري وخراطي و... ماشين براي ساخت وسايل پلاستيكي وجود دارد.
باتوجه به تاريخچه آموزش فناوري دركشورهاي گوناگون درمي يابيم كه هريك ازاين كشورهابه نوعي آموزش فناوري درآموزش وپرورش خودگنجانده اند وتوانسته اند برنامه ريزي مفيد ازآن بهره جويند ماسعي داريم تجربيات بعضي ازكشورهاي توسعه يافته ودرحال توسعه رابررسي نموده وازآن تجربيات سود جوييم، تابتوانيم درنظام آموزشي مان تغيير ودگرگوني رخ دهيم كنكاوش وجستجو دراين كشورها وهمچنين منطيق كردن برنامه هاي آنهارا كشورمان دردو بعدمورد بررسي قرارمي دهيم.
1 آموزش فناوري دربعضي ازكشورها
2 توسعه وضرورت اصلاح
آموزش فناوري دركشورهاي درحال توسعه وتوسعه يافته
استراليا،آموزش وفناوري رابا فعاليت هاي كوتاه ومستقل آغاز كرد،نه بصورت يك دوره كامل باانجام پروژه هاي فردي گروهي به پروژه هايي درزمينه كشاورزي ودامداري درقدم اول بيشتر توجه كرد.
همچنين، فناوري باساير موضوع هاي درسي نظيرعلوم، اقتصاد، خانواده، طراحي، گرافيك، ادغام شده است. پروژه هاي دانش آموزي بصورت كارروي فلزو چوب، طراحي لباس شنا، ساختن جورچين معما براي بازي بچه ها، طراحي دستگاهي براي امنيت در ورودي ساختمان و... انجام مي شود.
دركانادا وآمريكا، آموزش غناوري بادروس علوم، رياضيات، علوم اجتماعي، موسيقي ادغام شده است. براي مثال درس رياضي پروژه هاي پل سازي، راه سازي وساختمان سازي ويا ساختن ماكت ساختمان هابا كمك چوب كبريت ياخلال دندان چسب ويابا الگو انجام مي گيرد. دربرنامه هاي علوم اجتماعي، مي توان ازساخت يك برنامه تلويزيوني بااستفاده ازنقاشي يادكرد.
تحقيقات انجام شده توسط يونسكونشان مي دهد كه بعضي ازكشورهاي درحال توسعه، آموزش فناوري رابادرس علوم ادغام كرده ودرتدريس درس علوم، دانش ومفاهيم علمي رادر زمينه هاي علمي به كاربرده اند.
درزيمباوه علاوه بردرس علوم، فناوري درساير دروس نظير تاريخ، علوم اجتماعي وحتي تعليمات ديني ادغام شده است.
براي مثال : ازرايانه براي آموزش وهم چنين براي خلق آثارهنري، نظيراسلايد، پوسترو... استفاده شده است، درهندوستان به علت فشردگي برنامه درسي وهم چنين محدوديت هاي مالي، فناوري تنهادر برنامه علوم گنجانده شده است. )مبيسالو 1988 )درلستووبوسوانا آموزش فناوري بامعرفي فناوري هاي مربوط به كشاورزي، پرورش گله ومعادن همراه است. درزامبيا نيزآموزش فناوري بادروس علوم درنظر گرفته شده است. )ليتون، 1988)
17 دركشورهاي فيليپين وفنلاند، آموزش فناوري بااجراي طرح هايي نظيربازديد صنعتي فعاليت محور انجام مي گيرد.
بازديدهاي صنعتي فعاليت محور
18
|
آماده شدن براي زندگي درك مفهوم خود و ديگران نگرش كلي |
|
تواناييهاي اجتماعي كار گروهي تماس با بزرگسالان همكاري با همكلاسانش دانش از مشاغل و صنعت كشود كسب اطلاعات در مورد محيط اجتماعي و فرهنگي |
|
كاربرد عملي دانش مدرسه كاربرد عملي نظير فيزيك و شيمي ارتباط با يادگيري دروس در مدرسه |
|
توسعه و رشد شخصيت كار مستقل ا بتكارات شخصي نگرش مثبت به كار و توليد مسئول نسبت به كار |
|
بازديد از كارخانه |
نمودار 1: مزاياي استفاده ازطرح بازديدهاي صنعتي فعاليت محور
- مزاياي استفاده ازطرح بازديدهاي صنعتي فعاليت محور
1 بازديدها يك تجربه به يادماندني براي اكثردانش آموزان است وآنها رابا مشاغل وحرفه هاآشنامي كند.
2 امكان كاردر يك محيط جديد راكه فضاي كافي براي تصميم گيري هاو ابتكارات وجود دارد، فراهم مي كند.
3 تامين فرصت هايي به فراگيران تامسئووليت كارخود رابه عهده بگيرند.
4 وجود همكاري بسيارنزديك وخوب دانش آموزان درگروه هاباكارشناسان كارخانه
5 تصميم كاركردن دركارخانه مورد بازديد بعداز فراغت ازتحصيل
ساير انتيازات درنمودار 2نشان داده شده است (كيوتونن وميكائو، 1988)
تفاوت اين بازديد با بازديدهاي معمولي اين است كه كارشناس كارخانه درتمام مراحل حتي قبل ازبازديد بامعلم درارتباط است و هنگام بازديد، مسائل كارخانه را با دانش آموزان مطرح كرده است وبراي حل ازآن هاكمك مي خواهد. دانش آموزان بايد باتوجه به اطلاعات به دست آمده ازكارخانه مشكل موجود كارخانه راحل كنند.
حل مساله فناوري
حل مسئله فناوري اگر به طور صحيح تنظيم شود. لزوما يك راهبرد يادگيري است حل مسئله فناوري، به دانش ومهارتهاي گوناگون ازموضوعات گوناگون نيازدارد. اين كاردانش آموزان رادريك دامنه ازمهارت هاي فرايندي دگيركي كند. يك شكل ساده شده مراحل درنمودار2 نشان داده شده است. (مينر1988، ص37)
آگاهي – هوشياري استدلال ساختن ساختن امتحان كردن
ارزشيابي كردن
اصلاح كردن نمايش دادن
|
نمودار 2 :سلسله مراتب و مهارتها در حل مسئله فناوري |
آگاهي: شامل فهميدن مساله، ارتباط آن بامحيط واقعي زندگي، محدوديت هاو امكانات، موانع موجود دركلاس درس (مواد بكاررفته ابزار موجودو دردسترس، زمان داده شده)
استدلال : عقايدي براي حل مسئله، ارائه راه حل هابراساس تجربه، تفكر، بحث وتحقيق.
طراحي : تهيه اولين راه حل، يك نقاشي ياطرح خام واوليه، استفاده ازمواد براي ساخت اولين نسخه والگوي اصلي
ساختن : ساخت اولين راه حل
آزمايش كردن : امتحان كردن اولين محصول ساخته شده (چندين مرتبه)
ارزشيابي : آيا اولين طرح ازمحصول ساخته شده نيازهارا رفع مي كند؟
چه توسعه ياپيشرفت هايي براي آن موردنياز است )غييرات اساسي ويا جزئي(
مطالعه موردي
مطالعه موردي بايك موضوع وياپروژه اي سروكار دارد كه بهيكي ازموارد ياجنبه هاي فناوري كه بيشترين اثررا روي زندگي افرادآن جامعه داردبر مي گردد. مثلا شكل خاصي ازگرم كردن منازل وساختمان هاكه درآفريقا مطرح است. خصوصا درآفريقاي جنوبي كه شبهاي زمستاني بسيار سردي دارد. دانش آموزان بايدتوليد گازبنواكسيدكربن سمي است وتعداد زيادي ازمردم دراثر تنفس اين گازدر شب جان سپرده اند)سوارتلند، 1988)
آلودگي محيط زيست ونقش فناوري درحفظ ياآلوده كردن محيط ازجمله مطالعات موردي است.
هرمطالعه موردي بايد به وسيله آزمايش هاو تجربه هاي ساده اي كه بعضي ازمفاهيم راروشن مي كند حمايت وجنبه هاي علمي- فناوري آن روشن شود. بعضي ازمطالعات موردي نيازبه كارگروهي دارند، درصورتي كه بعضي ديگربه تحقيق وآزمايش وبررسي هاي شخصي. مطالعه موردي مي تواند شامل بحث روي اسناد ومدارك موجود باشد. درهر صورت مطالعه موردي به هرشكل كه باشد مي تواند اطلاعات علمي وفناوري زيادي به دانش آموزبدهد ومهم ترين حسن آن درگير كردن دانش آموزان درفرآيند يادگيري است.
20 - دگرگون كرده است، دولت آمريكاهزينه ي قابل توجهي رابراي فناوري اطلاعات وآموزش درنظر گرفته است. بااينكه تمام مدارس آمريكااز رايانه استفاده مي كنند. سطح استفاده ازآن به طورقابل ملاحظه اي باساير كشورهاي جهان متفاوت است. اهداف راهبردي ملي فناوري اطلاعات آمريكا براي معلمان وفراگيران به اين شرح است:
هدف اول : همه دانش آموزان ومعلمان به فناوري اطلاعاتي دركلاس هاي درس، مدارس ومنازل دسترسي خواهند داشت.
هدف دوم : همه معلمان از فناوري هاي اطلاعاتي به طورموثر براي كمك به پيشرفت تحصيلي كسب استعدادهاي پايه دانش آموزان استفاده خواهد كرد.
هدف سوم: همه فراگيران ازمهارت هاي لازم سواداطلاعاتي ورايانه اي بهره مند خواهند شد.
هدف چهارم : تحليل وارزيابي كاربردهاي آتي فناوري رادر امرآموزش ويادگيري توسعه خواهد داد.
هدف پنجم : متون ومحتواي ديجيتالي وكاربردهاي شبكه اي آموزش ويادگيري رامتحول خواهند كرد.
نقش مهم فناوري نواطلاعات درسطوح گوناگون آموزشي ايالات متحده (12- 2K) درنمودار (3) نشان داده شده است. اين بررسي تاكيد برفناوري آموزشي وكاربرد آن دارد. نمودار3: فناوري
درآمريكا، رايانه به منزله ي ابزاري مفيدو همه كاره به شمارمي آيد وممكن است درحل مسائل ومشكلات، انجام واجراي موفق وظايف وتكاليف دربسياري ازرشته هاي گوناگون دانشگاهي به كارآيد. اين ابزاربه3 شاخه ي كلي تقسيم مي شود. ابزارهاي عمومي، ابزارهاي موضوعي، ابزارهاي آموزش محور.
28 درآمريكا آموزش به كمك رايانه، CAL ارتباط بين يك دانش آموزو يك سيستم رايانه اي است كه به يادگيري فراگيران كمك مي كندتاكيد CALبر يادگيري است تاآموزش باآن كه 15سال تحقيق وپژوهش آمريكايي هادر فناوري اطلاعات درآموزش وپرورش صئرت دادند وليكن درسال هاي اخيرو هم چنين دربسياري ازكشورهاي ديگرفكر ايجاد برنامه مدرني درمورد تعيين دانش هاو مهارت هاي رايانه اي لازم براي معلمان پديد آمده است. معلمين بايد، 1) دراداره وداير كردن نظام هاي رايانه اي چندرسانه اي همراه با ابزار هاي جانبي آن براي راه اندازي وموفقيت آميزو كاربرد بسته هاي نرم افزاري گوناگون تبحرداشته باشد. 2) همچنين دراستفاده ازاصطلاحات )ترفينولوژي(مرتبط بارايانه وفناوري مرتبط بازمينه نگارش وبرقراري ارتباط. 3) شرح وتكميل روش هاي رفع اشكال اوليه درارتباط بااستفاده ازنظام هاي چند رسانه اي همراه باابزارهاي جانبي آن. 4) توان به كار انداختن واتصال ابزارهاي جانبي به يك سيستم رايانه اي (شامل پويشگر، دوربين هاي ديجيتال يادوربين هاي ويديويي) .5) ارائه، نمايش و استفاده ازدستورالعمل پخش، ويديو كنفرانس، كنفرانس هاي صوتي وساير كاربردهاي ارتباطات ازراه دور. 6) ارائه دانش بااستفاده ازرايانه وفناوري دربازرگاني، صنعت وجامعه
29 - درژاپن درطول دهه80 واوايل90 رايانه درمدارس كشورهايي چون اتريش، هلند، ايالات متحده آمريكادرحال پيشرفت بود، درحالي كه درژاپن ديرتر ازاين كشورها شروع كردولي سريع ترازآنها افزايش يافت. بطوري كه دراوايل سال 1992تعداد رايانه هادر مدارس آن قدربود كه به كلاس هااجازه مي دادبتوانند فرصتي براي استفاده ازآنها پيداكنند. ولي بعدادر اواخرسال 1992با وجودآن سازندگان سخت افزارهابه طوركلي نمي توانسته پاسخگوي خيل عظيم استفاده كنندگان مشتاق ازفناوري اطلاعات درمدارس باشد.
30 - به سبب اهميت فناوري وايجاد فرهنگ مناسب درانگلستان درقرن حاضرتغييراتي صورت گرفته است دركتب درسي آنهافناوري گنجانده شده است. درانگلستان؛ كتاب هاي درسي به3 صورت كتاب دانش آموز، كتاب راهنماي معلم وكتاب راهنماي دانش آموزاست دراين كشورهر مبحث درسي دريك كتاب كوچك تدوين شده است براي مثال كتاب علوم سوم شامل 6كتاب (دندان هاو تغذيه، رشد، گياهان مواد واستفاده ي آنها؛ سنگ وخاك: نوروسايه ومغناطيس وآهنربا كه دراين كتاب سعي شده تامفاهيم علوم درقالب داستان، شعروآواز دربافتي معني دارارائه شود. هم چنين اين كتاب هاضمن تفهيم مفاهيم علمي به دانش آموزان، پيش درآوردي لارزشمند براي تكاليف علمي ارائه مي دهد. تصاوير جذاب كتاب مشوق كارگروهي دانش آموزان وابراز عقايد وايده هاي آنهااست. هريك ازاين كتاب هايك راهنما براي معلم ويك راهنمابراي دانش آموزدارد. تكميل جداول، ترسيم الگوهاي مفهومي، كشيدن طرح ونقاشي، سرودن شعروترانه وتنظيم آهنگ، پركردن جاخالي هاي داده شده، انجام دادن آزمايش، استفاده ازحواس گوناگون براي جمع آوري اطلاعات و... جزء تكاليف خواسته شده دراين كتاب هاي درسي است باتوجه به اهميت وپيشرفت فناوري كشور انگلستان هم درعصر حاضردست به انجام اصلاحاتي درآموزش وپرورش خودزد ازجمله دراين سه كتاب سعي شده است تافعاليت هايي درباره ي فناوري هاي جديد اطلاعات وارتباطات گنجانده شود. براي مثال: دركتاب راهنماي معلم چنين آمده است، براي اين كه دانش آموزان فناوري اطلاعات وارتباطات راتجربه كنند. دورويكرد دركتاب درسي درنظر گرفته شده است .
الف(پروژه هايي درزمينه فناوري اطلاعات وارتباطات نظيراستفاده ازرايانه براي نمايش دركلاس واستفاده ازرايانه براي پژوهش وانجام پروژه هاي گروهي
ب( فعاليت هاي خاص درزمينه فناوري اطلاعات وارتباطات نظيراستفاده ازواژه نگاربراي نوشتن يك گزارش، نرم افزارهاي گرافيكي استفاده ازسي دي هاي آموزشي
درمدارس مجموعه ازنرم افزارهاي گرافيكي، نشرروميزي )كامپيوتري( نرم افزارهاي چند رسانه اي، سيستم سي دي رام، نرم افزارهاي اينترنت پيش بيني شده است. آشنايي فراگيران با زبان علمي، مورد تاكيد كتاب هاي علوم كشورانگلستان قرارگرفته است. تعريف واژه نامه هاي علمي، زبان مشترك محسوب مي شودو لازم است كه دانش آموزان سراسردنيا معاني مشتركي ازمفاهيم علمي داشته باشند.
- دركانادا هم فناوري واطلاعات به صورت كلاس هاي كارگاهي انجام مي گيرد واغلب دانش آموزان درمواد درسي شان تحقيق وپژوهش واستفاده ازرايانه گنجانده شده است. حتي معلمين دركانادا بايد داراي بالاترين مدرك تحصيلي باشند. درمدارس ابتدايي معلميني كه فوق ليسانس دارند به تدريس مشغولند وبايد درتمام فناوري واطلاعات عصرحاضر ماهرباشند.
تجربه كشورهايي چون آمريكا، ژاپن، كره جنوبي و... درسال هاي اخيرنشان مي دهدكه تغيير وبازنگري درساختار آموزش وپرورش درادوار تاريخي درحفظ وبقاي رشدو توسعه اجتماعي فرهنگي واقتصادي ملت هاتاثبر حياتي داشته است باتوجه به اين بايد اصلاحاتي صورت گيرد.
توسعه وضرورت اصلاح
امروزه تقريباتمام كساني كه هرنحو طرفدار توسعه واطلاعات هستند. درهرجاي دنيااز آموزش وپرورش شروع مي كنند؛ چه، توجه به اصل تعليم وتربيت وتلاش درراه آن مي تواند امرتوسعه راپيش ببردو بامسيرجهان هماهنگ كنند. رويكردهاي برآمده ازعصر جديد ارتباطات وفناوري هادر تعليم وتربيت ازجمله ديدگاه حداكثر مبتني برخود يادگيري وچگونه يادگيري )فراشناخته(، يادگيري فرايندوار ومستقل موجب حركت تدريجي درباب تعريف مفاهيم اساسي تعليم وتربيت شده است. سواد، علم، تدريس، سم، شاگرد، محتواي درس ومدرسه درحال احراز تعاريف جديد هستند.
درعصر حاضرتاكيد نظام آموزش وپرورش برانتقال دانش نيست ونقش مدرسه باگذشته تفاوت بسيار كرده است. آموزش وپرورش به جاي پرداختن به مواددرسي به كل انسان مي پردازد وبه تمام ابعاد زندگي اوتوجه مي كند. معلم درنظام جديد آموزش وپرورش درنظام ياوردر بالندگي انسان، ايفاي نقش مي كند. نه انتقال دهنده اطلاعات، شاگرد پرسشگر، خودگرا وفعال است. نه شنونده اي منفعل وپذيرا. امروزه بادسترسي فرگيرندگان به اينترنت وگذرگاه هاي گوناگون واطلاعات بالطبع تاثيرپذيري ازفرهنگ جهاني وغير بومي اقتدار علمي معلم رارفته رفته رنگ مي بازد. ازهمين روست كه اثربخشي آموزش وپرورش، امروزه درجايگاه تعليمي وتربيتي كمرنگ مي شود. درچنين وضعيتي آموزش وپرورش ناگزير است. كاركردهاي نويي رامتناسب باروح زمانه براي خويشتن برگزيند. گزينش ودست يابي به كاركردهاي نومستلزم نگاه نوبه نظام آموزش وپرورش است. نگرشي نودر ابعاد ومحورهاي گوناگوني چون تعاريف، اصول، اهداف، ساختار، محتوا، مديريت ومنابع انساني دركشورما نيزتغييرات ونگره هاي برآمده ازتحولات عصركنوني نيزخود نيازها وانتظارات جديدي رادر آموزش وپرورش شكل مي دهد. اگر خودرا درمحدوده آن چههستيم واقع بينانه ببينيم متوجه خواهيم شدكه آموزش وپرورش كنوني مانه تامين كننده ديرزمان بوده ونه برآورنده توقعات برحق امرزمان، رفاه نسبي درجهان امروز نتيجه آموزش وپرورش پويايي كساني است كه باتوجه به نيازهاي زمان گريزاز تعصبات ناروا خودرا مسئول بهزيستي انسان هامي دانند ودر سخت ترين شرايط به دنبال بهروزي همگانند. بايد گفت اختراعات شگفت انگيزو اميدواري هاي روزافزون، الهام گرفته ازانديشه كساني است كه همگي راوادار خود كرده است وما هم چنان منفعلانه چشم به راه آنان هستيم تاپي آن سهمي دراين دستاوردها داشته باشيم. برداشت كننده دست دومي ازپديده هاي رفاهي واختراعي ديگران آن هم باپرداخت هزينه هاي سرسام آور باشيم.
راهبرها درفراينده توسعه
ازنگاه اين مقاله براي همگام شدن آموزش وپرورش كشوربا روح زمانه ورويكردهاي جديد تعليم وتربيت وبراي پاسخ گويي به نيازنسل آينده وحتي نسل حاضردر امتداد ومسير مي توان حركت كردو دوراهبرد رامورد توجه قرارداد.
الف( نگرشي نو، بازتعريف مفاهيم.
راهبرد نخست، مبتني برتحول وبازنگري درحيطه ي نگرش هادر حوزه فكري كلان جامعه است. براين پايه، مفاهيم اساسي تعليم وتربيت باز تعريف مي شوند. ضرورت بازنگري درحوزه هاي فكري جامعه براساس آينده اي پويا، تغيير پذير، وغير شخصي مدنظر قرارمي گيرد. دراين مسير، نظام آموزش وپرورش كلان نگرش به دانش آموز، معلم، محتوا ومدرسه رامتاثر ازتحولات زمان تغيير مي دهد. دانش آموز ومعلم رادر فرايند امروزي آموزش وپرورش ازديدگاهي پرسش گر، مستقل، خلاق وكثرت گرامي نگرد. ومي خواهد باكنار نهادن ارتباط يك سويه ي سنتي وفرسوده، به جريان يادگيري- ياددهي حركت وخلاقيت ببخشد. ازاين ديدگاه، مفاهيم باالهام ازفلسفه ي اجتماعي سياسي وفرهنگي معاصرو متناسب بانياز جامعه، واقع بينانه وغيرمتعصبانه ،بازتعريف مي شود. فرد محوري، نخبه پروري وپرورش اسطوره اي آموزش وپرورش امروزه جايگاهي ندارد. كارآموزش وپرورش، آموزش زندگي است. ازاين روبراي طراحي نظام آموزش متناسب بانياز فردامدارانه احتياج داريم ودراين مسيراصل دموكراسي ومشاركت همراه بانهادي كردن انديشه به مشابه وظيفه اساسي يك نظام فرقي وجديد تعليم وتربيت موردتوجه قرار مي گيرد.
ب( تحول ساختاري
برپايه ي راهبرددوم، ساختار آموزش وپرورش دردو بعد كمي كيفي مورد بررسي قرار مي گيرد. دربعد كمي تشكلات وسيع وحجم اداري باساختار تمركزگرا ديوان سالار وكم بازده به ساختاري غيرمتمركز وكوچك ترتبديل مي شود. نگاهداشت قدرت وتمركز مسئوليت وتعويض آن به سطوح مياني وپايين ترشكل مي دهد ودراين ميان واگذاري بخشي ازمسئوليت هابه نهادهاي مردمي مرتبط وكم حجم كردن اداره هاو نهادهاي دولتي ازيك سوبروز خلاقيت هارا فراهم مي آوردواز سوي ديگر ازحجم بوردگرا سعي اداري كم بازده ووقت گيرمي كاهد. در بعد كيفي مي توان گفت كه دستوركار اصلاح تغيير درشكل ومحتواست. محتواو برنامه هاي درسي نظام تك رسانه اي، مديريت هاي ناكار آمد، اقتدارگرا ونامنعطف نمي تواند بسترساز حركت هماهنگ باكاروان جهاني امروز به جلوباشد. ازاين ديدگاه، ايجاد تغييردر ساختار آموزش وپرورش باراهبرهاي كلان نگر، تدريجي ومستمره دقيق وكارشناسانه مي تواند توسعه كيفي رامحقق سازد.
درفرايند توسعه كيفي آموزش وپرورش محتواي برنامه هاي درسي ازاهميت اساسي برخوردار است محتواي درسي مبتني برمفاهيم نظري جزديات فراوان، نعيين تكاليف شبانه وطاقت فرسابه همراه روش هاي تدريس تكراري، خسته كننده ومعلم واروكاهش انگيز دانش آموزان منجرمي شود. وهم چنين معلمين ناآگاه ازفناوري هاي اطلاعاتي روزباعث عدم انگيزش درمعلم ودانش آموزمي گردد.
آزمايش وخطاهاي دائمي درتغيير نظام ومحتواي كتب درسي، لطمات جبران ناپذيربه آموزش وپرورش واردمي آوردتقسيم ناعادلانه امكانات آموزشي درمدارس ومناطق گوناگون نيزاز موانع توسعه آموزش وپرورش است. كمبود معلمان آموزش ديده ومتخصص هم يكي ديگراز عوامل خلاصه سخن اينكه براي آماده كردن نسل حاضربراي زندگي درآينده آموزش وپرورش بايدبا شناخت روح زمانه ونيازهاي نشات گرفته ازآن، پاسخگوي تقاضاهاي مبتني برشرايط جديدباشد وخود راباآن منطبق كند. باانباشت مسائل جهاني وملي ودائما پوياوتغيير پذير، آموزش وپرورش ناگزيراست. باتدوين راهبرهاي منطقي وواقه بينانه خودرا باحركت نسل امروز هماهنگ كند وبامسائل حل نشده واضطراب هاو بحران هاي ناشي ازآن همچون هويت، اشتعال روبرو شوداز اين رواقدام به انجام دادن اصلاحات اساسي درآموزش وپرورش كه بنابه تجربه سايرممالك، زيربناي توسعه دركشور است ضرورت دارد. كه دردو بعدنگرشي وساختاري مورد توجه مي باشد. حتي درفناوري اطلاعات بايد اصلاحاتي صورت گيردكه دراين دوبعد بايد محققان وپژوهشگران كشورمان بيشتربه دنبال راهكارهايي باشند. كه مي توان ازاين راهكارها استفاده بهينه نمود.
تونگمن پراميل هيوس (1993)براميل هيوس(1995) وجانسن دنين (1996) تعاملات پيچيده تعدادي ازعوامل موثردر ارتباط بين رايانه هاوبرنامه هاي درسي مدارس بيان نموده اندمهم اين است كه سياست گذاران دريابند. كه تنهاعامل نيست كه تعيين كننده ي ادغام فناوري درآموزش وپرورش است (طبق تحقيقات يونسكو تدريس فناوري اطلاعات دربسياري ازكشورها به روش ادغام درآموزش وپرورش صورت مي گيرد.) بلكه يك گروه ازعوامل به هم پيوسته هستند. كه ممكن است درمراحل گوناگون ورود فناوري اطلاعات به نظام آموزشي تغييركنند. كه درآموزش وپرورش بايدبه اين عوامل ونقش آنها بيشترتوجه گردد. بطورمثال يكي ازاين عوامل هماهنگ كننده ي رايانه درهر مدرسه ضروري است.
زمان، مساله شايستگي واعتماد به نفس معلمان، منابع مالي وفيزيكي نيزاز عواملي هستند كه بايد مورد توجه قرارگيرند. دركشورهاي درحال توسعه اين عوامل بازدارنده ي توسعه فناوري اطلاعات درآموزش وپرورش هستند. چراكه درسطح ابتدايي اين عوامل باعث مي گردد كه ازروش ادغام فناوري دردروس ديگراستفاده شود.
دركشورهاي توسعه يافته باتوجه به درآمدهاي سرشار وكارشناسان آگاه وكارآمد ازفناوري اطلاعات بطور شايسته استفاده نموده اند. وتوانسته اند درپيشرفت كشورخودشان مثمرثمر باشند. دركشورعزيزمان ايران باآن كه فراگيران، داراي ذهنياتي انباشته ازداشتني هستند وليكن ازكارهاي عملي عاجزند چه بهتراست كه دراين عصرحاضر كه ماوامدار نسل جديدمان هستيم درآموزش وپرورشمان ازفناوري واطلاعات بهره ورشويم. چراكه رايانه هابه ويژه زماني كه به شبكه هاي اطلاعاتي متصل مي شوند. هر روز تغييرات عمده اي بوجود مي آورند و اين تغييرات ساختارهاي آموزشي و حتي محتواي آموزشي را نيز تغيير خواهند داد و اين تغييرات اگر به صورت همه جانبه اي باشد، مي تواند تغييرات به سزايي درمسائل اجتماعي، فرهنگي و... داشته است. در كشور ما با آن كه مسائل محققي چون كمبود نيروهاي كارآمد در فناوري اطلاعات، امكانات مالي، حجم زياد كتب درسي عدم آگاهي معلمين ازفناوري اطلاعات باعث عدم توسعه فناوري و اطلاعات در آموزش و پرورش شده است ولي اميد است با راههايي چون سرمايه گذاري دراين قسمت آموزش وپرورش بتواند باهدايت امكانات مالي، آگاه نمودن معلمين وديگر كمبودهايي كه وجود دارد، رااز سرراه بردارد. كوشش نمايد تابتواند اين نسل حاضررا براي آينده اي بهتر مهيا نمايد. چنانكه باتوجه به يكي ازاهداف شوراي جهاني انجمن هاي آموزش وپرورش تطبيقي :
توسعه ي آموزش وپرورش به منظوربالا بردن سطح تفاهم بين المللي ودستيابي به صلح جهاني، همكاري فرهنگي وعلمي بين ملل مختلف جهان ودفاع ازحق برخورداري ازآموزش وپرورش براي همه افرادذي نفع وبهبود بخشيدن به نظام هاي آموزشي جهان ازطريق برپايي نمايشگاههاي مقايسه اي وتطبيقي نظام هاي آموزشي متفاوت جهان
پي نوشت ها
1 Marc AnToni jullien
2 Meisalo
3 Kuitunen
4 Mills
5 Swar Tiand
6 K= Kinder.Gorten , مهد كودك K-12=استناد به آموزش هاي رسمي از مهد كودك تا پايان دوره متوسطه است
7 Cimpu Ter – Assisted Learning (CAL)
منابع و ماخذ
1- آقازاده، احمد؛ آموزش وپرورش تطبيقي؛ تهران: سال، 1383
2- مشايخي، محمد؛ آموزش وپرورش تطبيقي؛ تهران: دانشسراي عالي1349
3- برگرفته ازمقاله آموزش فناوري دركتب درسي انگلستان، دكتربي بي عشرت زماني، مجله تكنولوژي. اسفند83 دوره ي 19
4- برگرفته ازمقاله فناوري اطلاعات درآموزش وپرورش آمريكا، ميترا ديلمقاني. مجله تكنولوژي آبان83، دوره ي19
5- برگرفته ازمقاله مطالعات تطبيقي آموزش فناوري وبرنامه درسيكشورهاي درحال توسعه وتوسعه يافته، دكتربي بي عشرت زماني- مجله رشدتكنولوژي، دوره فروردين81
6- برگرفته ازمقاله مطالعات تطبيقي فناوري اطلاعات دركشورهاي توسعه يافته ودرحال توسعه ، دكتربي بي عشرت زماني دوره ي17 اسفند80
7-آموزش وپرورش دركانادا. مقاله سعيد شعاري نژاد، مجله ي رشدتكنولوژي دوره18 مهر82
